eIDAS 2.0 nedir?

Avrupa Birliği'nde bir öğrenci Lizbon'dan Varşova'ya taşındığında diplomasını, sağlık sigortasını, banka hesabını yeni ülkede nasıl kanıtlayacak? Yıllarca cevap kâğıt, onaylı kopya ve bekleme oldu. eIDAS bu soruya AB'nin verdiği hukuki cevaptır.

Bir tüzük, iki kuşak

eIDAS, İngilizce electronic IDentification, Authentication and trust Services sözcüklerinden gelir: elektronik kimlik, kimlik doğrulama ve güven hizmetleritrust servicesElektronik imza, mühür, zaman damgası gibi, dijital dünyada güveni sağlayan hizmetler. Bölümün 3. sayfasında anlatılıyor.. İlk kuşak, ülkelerin elektronik kimlik sistemlerinin birbirini tanımasını ve elektronik imzanın hukuken geçerli olmasını düzenliyordu. Ama vatandaşın elinde, ülkeden ülkeye taşıyabileceği tek bir araç yoktu.

İkinci kuşak, yani eIDAS 2.0, Tüzük (AB) 2024/1183 olarak 11 Nisan 2024'te kabul edildi ve 20 Mayıs 2024'te yürürlüğe girdi. Getirdiği en büyük yenilik, her AB vatandaşı için bir dijital kimlik cüzdanıdır: EUDI Wallet. Bir AB tüzüğü olduğu için üye devletlerde ayrıca yasa çıkarmaya gerek kalmadan doğrudan uygulanır.

eIDAS 2.0 neler ekledi

• Cüzdan. Kişinin kimliğini ve belgelerini telefonunda taşıdığı, kime ne gösterdiğine kendisinin karar verdiği bir uygulama.
• Elektronik belgeler. Diploma, ehliyet, meslek belgesi, üyelik gibi bilgilerin herkesin okuyabildiği ortak bir dijital biçimi. AB bunlara "nitelik belgesi" der.
• Yeni güven hizmetleri. Örneğin nitelikli elektronik defter: kayıtların sırasının ve bütünlüğünün hukuken güvence altına alındığı bir kayıt defteri.

Kurallar nasıl katman katman yazılır

Tüzük ilkeleri ve hakları koyar; teknik ayrıntıyı Avrupa Komisyonu'nun uygulama tüzükleriimplementing actsTüzüğün teknik ayrıntılarını bağlayıcı biçimde belirleyen Komisyon düzenlemeleri. belirler. İlk paket Kasım 2024'te kabul edildi: kişi kimlik verisi ve belgeler, cüzdanın çekirdek işlevleri, bildirim, sertifikasyon ve protokoller. 2025'te ve 2026'da yenileri ve güncellemeleri geldi.

Mimarinin ayrıntıları ise ARFARFArchitecture and Reference Framework: EUDI Wallet'ın rollerini, akışlarını ve gereksinimlerini anlatan başvuru çerçevesi. adlı başvuru belgesinde toplanır (en son sürüm 3.0.0, Temmuz 2026). ARF kendi başına bağlayıcı değildir; bağlayıcı olan tüzük ve uygulama tüzükleridir. ARF bunların nasıl bir araya geldiğini anlatan ortak haritadır. Tamga'nın kendi çerçevesine de bu yüzden "Tamga ARF" denir.

Tamga Network ile ilişkisi

Tamga Network bir AB kurumu değildir ve eIDAS'ın kapsamında da değildir. Ama aynı mimariyi bilerek kullanır: belge biçimleri, belge alma ve gösterme protokolleri, güven listeleri AB standartlarındadır. Böylece Türk dünyasında verilen bir belge, Avrupa'daki yazılımlarla birlikte çalışmaya uygun olur; bu uyum birlikte çalışabilirlik testleriyle gösterilir. Ağın konumu bir kararla yazılıdır: önce AB uyumu, onun üstünde Türk dünyasının hafif bir güven ağı.