Fəsil 6 · 2/8
Niyə Türk dünyası?
Dillər, sərhədlər, ortaq tarix və Avropa ilə körpü: bu şəbəkənin Türk dünyası üçün niyə məna kəsb etdiyi.
4 dəq
Türk dünyasında insanlar sərhədləri tez-tez keçir. Almatıda oxuyan tələbə təcrübə keçmək üçün İstanbula gəlir, Bişkekdən olan mühəndis Bakıda iş tapır, Aşqabaddan olan həkim Ankarada ixtisaslaşmaq istəyir. Hər dəfə eyni sual yaranır: bu sənədi kim və necə yoxlayacaq?
Bugünkü vəziyyət
Hər ölkənin öz qurumları, öz sistemləri və öz kağızları var. Sənəd sərhədi keçəndə çox vaxt onu yenidən təsdiqlətmək, tərcümə etdirmək və şəxsən təhvil vermək lazım gəlir. Yoxlayan qurum sənədi verən quruma zəng edir və ya e-poçt yazır; cavab günlərlə, bəzən həftələrlə çəkir. Bu arada saxta sənədlər də eyni kağızla dolaşır.
Bizi artıq birləşdirənlər
Türk dövlətləri arasında artıq güclü bağlar var: qohum dillər, ortaq tarix, iqtisadi və mədəni əməkdaşlıq, həmçinin Türk Dövlətləri Təşkilatı kimi ortaq qurumlar. Etibar şəbəkəsi bu bağlara texniki zəmin əlavə edir: ölkələr bir-birinin qurumlarını tanımaq istədikdə hər dəfə yeni saziş yazmaq əvəzinə eyni qaydalardan və eyni siyahılardan istifadə edirlər.
Avropa ilə körpü
Avropa İttifaqı öz rəqəmsal şəxsiyyət cüzdanlarını qurur və tezliklə bir çox xidmət onlarla işləyəcək. Türk dünyası öz sistemini bu standartlardan ayrı qursa, Türk dünyasından gələn sənədlər Avropada yenidən kağıza qayıtmalı olacaq. Məhz buna görə Tamga Network Avropanın formatlarından və protokollarından olduğu kimi istifadə edir: eyni dildə danışan sistemlər bir-birini daha asan tanıyır.
Kimə fayda verir?
- İnsanlar: rəqəmsal sənədlərini özləri ilə gəzdirir, yalnız lazım olanı göstərir və sərhəddə gözləmirlər.
- Qurumlar: hər sorğuya ayrıca cavab vermək əvəzinə rəqəmsal sənədi bir dəfə verirlər.
- Yoxlayan tərəflər: mənbəyə müraciət etmədən, saniyələr ərzində rəqəmsal sənədin həqiqi olduğunu görürlər.
- Dövlətlər: öz siyahılarının sahibi olur və qonşuları ilə eyni dildə danışırlar.
Xülasə
- Türk dünyasında sənədlər sərhədləri tez-tez keçir; bu gün yoxlama yavaş, kağızdan asılı və saxtakarlığa açıqdır.
- Şəbəkə ölkələrə ortaq dil və qaydalar verir; hər dövlət öz siyahısının və qərarlarının sahibidir.
- Aİ standartlarından istifadə Avropa proqram təminatına Türk dünyasının rəqəmsal sənədlərini oxumağa imkan verir; Aİ-də hüquqi tanınma isə dövlətlərarası saziş tələb edir (eIDAS 14-cü maddə).
Daha dərinə
Texniki təfərrüatlar və məcburi qaydalar: