Fəsil 5 · 3/4
Blokçeyn nədir?
Ortaq reyestr, konsensus, icazəli və ya açıq zəncirlər: şişirtmədən sadə izah.
5 dəq
Əksər insanlar üçün "blokçeyn" kriptovalyutalar deməkdir. Əsas ideya isə daha sadədir və pulla heç bir əlaqəsi yoxdur: bir-birinə tam etibar etməyən bir neçə tərəf eyni qeydi birlikdə saxlayır.
Bir reyestr, çoxlu əl
Məhəllədə ortaq bir fond təsəvvür edin. Hesab dəftərini bir nəfər aparırsa, hamı ona etibar etməlidir; o, bir sətri silsə, heç kim fərqinə varmaya bilər. İndi isə beş qonşunun hər biri eyni nüsxəni saxlasın. Hər yeni qeyd eyni anda beşinə də yazılır və qeyd yalnız əksəriyyət "bəli, doğrudur" dedikdə qüvvədə olur. Artıq heç kim təkbaşına nəyisə gizlicə dəyişə bilməz.
Bir neçə müstəqil tərəfin birlikdə saxladığı, tarixçəsi dəyişdirilə bilməyən reyestr. bunun rəqəmsal versiyasıdır. Qeydlər Müəyyən müddət ərzində toplanan qeydlər paketi; əvvəlki blokun həşini daşıyır. toplanır, hər blok özündən əvvəlkinin həşini daşıyır və beləliklə, zəncir yaranır. Köhnə bloku dəyişmək ondan sonrakı bütün blokları, həmçinin digər tərəflərin nüsxələrini də dəyişməyi tələb edərdi.
Konsensus: kim qərar verir?
Yeni qeydin əlavə edilməsi üçün tərəflər razılığa gəlməlidir. Buna Müstəqil tərəflərin növbəti qeyd barədə razılığa gəlmə üsulu. deyilir. Bitcoin kimi açıq zəncirlər bunu çox enerji tələb edən yarışla edir. İnstitusional mühitdə daha sakit üsullardan istifadə olunur: tanınmış operatorlar növbə ilə blok təklif edir və əksəriyyət onu təsdiqləyir.
Açıq və icazəli zəncirlər
Açıq zəncirlər hər kəs üçün açıqdır; qeydləri kimin yazdığı bilinmir və etibar riyaziyyata və iqtisadi stimullara əsaslanır. İcazəli zəncirlərdə isə blok yaradanlar məlumdur: nazirliklər, tənzimləyicilər, tanınmış qurumlar. Onların kim olduğunu hamı bilir və onlar hesabatlıdırlar. Ortaq etibar qeydi aparan dövlətlər üçün ikincisi uyğundur. Tamga-nın gələcəkdə istifadə etməyi planlaşdırdığı reyestr də icazəlidir.
Nə vaxt dəyərlidir?
Blokçeyn qeydi bir neçə müstəqil tərəf birlikdə saxladıqda dəyər qazanır. Əgər onu yalnız bir tərəf saxlayırsa, zəncir sadəcə daha yavaş və daha bahalı verilənlər bazasıdır. Növbəti səhifədə Tamga-nın məhz bu səbəbdən hələ zəncirdən niyə istifadə etmədiyini və nə vaxt edəcəyini izah edirik.
Xülasə
- Blokçeyn bir neçə müstəqil tərəfin birlikdə saxladığı reyestrdir; belə ki, onlardan heç biri onu təkbaşına dəyişə bilməz.
- Açıq zəncirə hər kəs qoşula bilər; icazəli zəncirdə isə blokları yalnız tanınmış operatorlar yaradır.
- Blokçeyn fərdi məlumatlar üçün yer deyil; Tamga-da zəncirə yalnız fərdi xarakter daşımayan etibar qeydləri yazılır.
Daha dərinə
Texniki təfərrüatlar və məcburi qaydalar: