Düşünjeler
Sanly şahsyýet näme?
Şahsyýet, bir subýektiň “kimdiginiň” barlanyp bilinýän görkezmesidir. Sanly şahsyýet bolsa onuň sanly gurşawdaky garşylygydyr.
Ilki “şahsyýet” näme?
Gündelik durmuşda şahsyýet diýlende köplenç şahsyýetnamany göz öňünde tutýarys. Emma şahsyýet aslynda kartdan has giňdir: seni sen edýän, başgalardan tapawutlandyrýan we wagtyň dowamynda dowamlylyk görkezýän zatdyr. Adyň üýtgäp biler, salgyň üýtgäp biler; emma “sen” şol bir adam bolup galýarsyň.
Esasy tapawut: şahsyýet ≠ resminama
Sanly şahsyýet nämäni aňladýar?
Sanly şahsyýet diňe adamlar üçin däl. Tordaky her subýekt bir şahsyýet bilen görkezilip bilner:
- Person Identity — şahsy aňladýar. Ömürboýy ýeke-täk şahsyýet; ähli resminamalar we gatnaşyklar oňa baglanýar.
- Organization Identity — ýuridiki şahsy aňladýar: uniwersitet, hassahana, kompaniýa, döwlet edarasy.
- Asset Identity — fiziki ýa-da sanly emlägi aňladýar: ulag, konteýner, enjam, datçik.
- Agent Identity (geljek) — gurama adyndan amal edýän awtonom emeli aň agentleri.
Şahsyýet bilen rol tapawudy
Şahsyýet “kimdigiňi”, rol bolsa “näme edip biljekdigiňi” aýdýar. Bir uniwersitet hem Issuer (diplom berýär) hem-de Verifier (başga resminamalary barlaýar) bolup biler. Şahsyýet durnukly galýar, rollar çäge görä üýtgeýär.
Bu tapawut möhüm bir ýörelge döredýär: ygtyýaryň çeşmesi hemişe guramadyr. Lukman recepti öz adyndan däl, işleýän guramasynyň oňa beren barlanyp bilinýän ygtyýary bilen ýazýar.
Öz-özygtyýarly şahsyýet (SSI)
Self-Sovereign Identity (SSI) — “öz-özygtyýarly şahsyýet” — şahsyýetiň gözegçiliginiň merkezi gurama däl-de, ulanyjynyň özüne degişli bolan çemeleşmesidir. Resminamalaryňy özüň göterýärsiň, nämäni kim bilen paýlaşjagyňy özüň çözýärsiň. Tamga Network bu ýörelgäni kabul edýär; indiki sahypalarda muny mümkin edýän tehnologiýalary (X.509, barlanyp bilinýän resminamalar, saýlama açyklama) birin-birin göreris.