Neden zincirsiz başlıyoruz
Tek operatörün işlettiği bir defter yalnızca daha yavaş bir veritabanıdır. Tamga, AB’nin kendi modeli olan imzalı güven listeleriyle başlar; bağımsız operatörler katılınca defter ekler.
Önceki yazılarımız izinli bir blockchain’i Tamga’nın güven çapası olarak anlatıyordu. 24 Eylül 2026’da hedefi değil, sırayı değiştirdik. Nedeni şu.
Bir defter tek elle olmaz
Blockchain, birden çok bağımsız taraf aynı kaydı tuttuğunda ve hiçbiri onu tek başına yeniden yazamadığında değer katar. Bugün tek bir operatör var: devletler adına geçici olarak çalışan Tamga. Tek doğrulayıcılı bir zincir maliyet ve karmaşa ekler, ama ek güven eklemez.
Bunun yerine ne yapıyoruz
İmzalı güven listeleri yayınlıyoruz — AB’nin kendi güven listeleri için kullandığı model. Listeler sürümlü ve hash-zincirlidir, hiçbir şey silinmez; her iptal listesi yayını ve şema değişikliği herkese açık, saatlik bir çapa günlüğüne yazılır. Geri sarılmış ya da yeniden yazılmış bir listeyi herkes fark edebilir.
Değişmeyen
- Kurum ve belge tipi kimlikleri kontratların hesapladığı gibi hesaplanır.
- Her liste alanı bir kontrat kaydına eşlenir; liste geçmişi deftere yeniden oynatılabilir ve ikisinin aynı cevabı verdiği test edilir.
- Cüzdanlar, doğrulayıcılar ve belgeler güveni tek bir arayüzden okur — geçiş onlar için hiçbir şeyi değiştirmez.
Defter ne zaman gelir
İzinli bir Besu/QBFT defteri, en az iki bağımsız validator operatörü yazılı kabul verdiğinde başlatılır. O zamana kadar açıkça söylüyoruz: çapa tek operatörün imzasına dayanır; herkese açık günlük, şeffaflık raporu ve denetim kötüye kullanımı caydırır ama imkânsız kılmaz. Ayrıntı whitepaper v3.0’da.