Bölüm 4 · 1/5
eIDAS 2.0 näme?
Ýewropa Bileleşiginiň sanly şahsyýet we ynam hyzmatlary baradaky düzgünnamasy we onuň bize hem näme üçin degişlidigi.
5 min
Gysga wersiýa; doly tekst iňlis dilinde.
Bir talyp Lissabondan Warşawa göçende diplomyny, saglyk ätiýaçlandyryşyny ýa-da bank hasabyny täze ýurtda nädip subut eder? Köp ýyllap jogap kagyz, tassyklanan nusga we garaşmakdy. eIDAS ÝB-niň bu soraga beren hukuk jogabydyr.
Bir düzgünnama, iki nesil
eIDAS iňlisçe electronic IDentification, Authentication and trust Services sözlerinden gelýär: elektron şahsyýet, şahsyýeti barlamak we trust servicesElektron gol, möhür, wagt belligi ýaly, sanly dünýäde ynam döredýän hyzmatlar.. Birinji nesil ýurtlaryň elektron şahsyýet ulgamlarynyň biri-birini ykrar etmegini we elektron golyň hukuk güýjüni düzgünleşdirdi. Emma raýatyň elinde ýurtdan ýurda göterip boljak ýeke-täk gural ýokdy.
Ikinji nesil, eIDAS 2.0, (ÝB) 2024/1183 düzgünnamasy hökmünde 2024-nji ýylyň 11-nji aprelinde kabul edildi we 20-nji maýynda güýje girdi. Onuň iň uly täzeligi her ÝB raýaty üçin sanly şahsyýet gapjygy: EUDI Wallet. Düzgünnama agza döwletlerde aýratyn kanun kabul etmezden göni ulanylýar.
eIDAS 2.0 näme goşdy
- Gapjyk. Adamyň şahsyýetini we resminamalaryny telefonynda göterýän, kime näme görkezjegini özi çözýän programma.
- Elektron resminamalar. Diplom, sürüjilik şahadatnamasy, hünär resminamasy ýaly maglumatlaryň hemmeleriň okap bilýän umumy sanly görnüşi.
- Täze ynam hyzmatlary. Meselem, kwalifisirlenen elektron kitap: ýazgylaryň tertibi we bitewüligi hukuk taýdan kepillendirilen hasaba alyş kitaby.
Düzgünler gatlak-gatlak nädip ýazylýar
Düzgünnama ýörelgeleri we hukuklary kesgitleýär; tehniki jikme-jiklikleri Ýewropa Komissiýasynyň implementing actsEsasy düzgünnamanyň tehniki jikme-jikliklerini borçly görnüşde kesgitleýän Komissiýa düzgünnamalary. kesgitleýär. Ilkinji toplum 2024-nji ýylyň noýabrynda kabul edildi; 2025-nji we 2026-njy ýyllarda täzeleri geldi. Arhitekturanyň jikme-jiklikleri ARFArchitecture and Reference Framework: EUDI Wallet-iň rollaryny we talaplaryny beýan edýän salgylanma çarçuwasy. atly resminamada jemlenýär (soňky wersiýa 3.0.0, iýul 2026). ARF özbaşdak borçly däl; borçly bolan düzgünnamalardyr.
Tamga Network bilen baglanyşygy
Tamga Network ÝB edarasy däl we eIDAS-yň çäginde däl. Emma şol bir arhitekturany bilkastlaýyn ulanýar: resminama formatlary, bermek we görkezmek protokollary, ynam sanawlary ÝB standartlarynda. Şeýlelik bilen türki dünýäde berlen resminama Ýewropadaky programmalar bilen bilelikde işlemäge laýyk bolýar; bu laýyklyk synaglar bilen görkezilýär.
Bilelikde işlemek hukuky taýdan ykrar edilmek däldir. eIDAS-yň 5f maddasy ÝB-niň içindäki edaralaryň ÝB gapjyklaryny kabul etmegini düzgünleşdirýär; ÝB-den daşardaky gapjygy ýa-da ynam sanawyny ykrar etmegiň ýoly däl. ÝB-den daşary ýurtlar üçin ýeke-täk açyk esas 14-nji maddadyr: diňe ynam hyzmatlaryny (meselem, kwalifisirlenen elektron gol) öz içine alýar we Bileleşik bilen şol ýurduň arasynda şertnama talap edýär; onuň taraplary döwletlerdir. Tamga Network şol şertnamanyň tarapy bolup bilmeýär. Toruň işi tehniki taýýarlykdyr: ETSI görnüşindäki sanawlar, ETSI profilli şahadatnamalar we döwletlere geçirilip bilinjek rollar. Häzir ÝB-däki barlaýjy Tamga resminamalaryny diňe öz islegi bilen, ynam sanawymyzy öz ynam çeşmesine goşup kabul edip biler.
Doly ykrar edilmezden öň aralyk ädimler hem bar. Komissiýanyň üçünji ýurtlar bilen ynam hyzmatlary boýunça synag maksatnamasynda ýurt ETSI TS 119 612 görnüşindäki milli ynam sanawyny we öz-özüne baha bermesini hödürleýär; Komissiýa bilen ýazmaça ylalaşyk baglaşylsa, şol sanawdaky üpjünçileriň gollary ÝB döwlet hyzmatlarynda ösen elektron gol hökmünde barlanyp bilner. Bu kwalifisirlenen gol bilen hukuky deňlik däldir. Günbatar Balkan ýurtlary hem ÝB bilen doly ykrar edilmezden öň öz aralarynda özara ykrar edilýän we ÝB standartlaryna laýyk gelýän sebitleýin gapjyk üstünde işleýärler; sebitiň içindäki ykrar etmek eIDAS-yň çäginden daşarda. Iki ýoluň hem taraplary döwletlerdir. Tamga Network bu ýollarda diňe tehniki gural berip biler; meselem, ynam sanawlarynyň ETSI TS 119 612 görnüşi häzir synag gurşawynda çap edilýär.
Gysgaça
- eIDAS 2.0 (ÝB) 2024/1183 düzgünnamasydyr. Ol 2024-nji ýylyň 20-nji maýyndan bäri güýjünde we her ÝB raýatyna sanly şahsyýet gapjygyny getirýär.
- Düzgünnama ýörelgeleri kesgitleýär; tehniki jikme-jiklik ýerine ýetiriş düzgünnamalarynda, arhitektura kartasy ARF-de.
- Tamga Network ÝB-niň formatlaryny we protokollaryny ulanýar; şeýlelik bilen türki dünýäniň resminamalary Ýewropada hem okalýar.
Has çuňňur
Tehniki jikme-jiklikler we hökmany düzgünler: